VBSN trong bối cảnh chuyển dịch tư duy từ mô hình đơn chuỗi sang kiến trúc đa chuỗi

Bối cảnh: giới hạn của mô hình “Layer 1 trung tâm – Layer 2 mở rộng”

Trong giai đoạn phát triển đầu của hệ sinh thái blockchain công khai, đặc biệt là Ethereum, mô hình kiến trúc phổ biến được hình thành xoay quanh một giả định cốt lõi: Ethereum Layer 1 đóng vai trò hạ tầng bảo mật trung tâm, trong khi các giải pháp Layer 2 đảm nhận chức năng mở rộng quy mô (scaling). Phần lớn các thảo luận kỹ thuật và chiến lược trong cộng đồng quốc tế tập trung vào việc so sánh các giải pháp Layer 2 dựa trên mức độ kế thừa bảo mật từ Layer 1 và hiệu quả giảm chi phí giao dịch.

Tuy nhiên, trong quá trình thiết kế Mạng Dịch vụ Đa chuỗi Blockchain Việt Nam (Vietnam Blockchain-based Service Network – VBSN), nhóm nghiên cứu và phát triển đã tiếp cận bài toán từ một góc nhìn khác. Thay vì đặt trọng tâm vào câu hỏi “chuỗi khối/blockchain nào là trung tâm”, VBSN được định hình dựa trên giả định rằng tương lai của blockchain sẽ vận hành theo mô hình đa chuỗi, trong đó mỗi chuỗi được thiết kế để phục vụ một nhóm nhu cầu cụ thể, với các mức độ bảo mật, quản trị và mục đích ứng dụng khác nhau, nhưng được kết nối trong một kiến trúc liên thông thống nhất.

Sự điều chỉnh nhận thức từ phía Ethereum: quan điểm của Vitalik Buterin

Ngày 3/2/2026, Vitalik Buterin, nhà sáng lập Ethereum, công bố một chuỗi phân tích trên nền tảng X, trong đó ông thừa nhận rằng tầm nhìn ban đầu về vai trò của Layer 2 trong hệ sinh thái Ethereum không còn phù hợp với thực tiễn hiện nay. Vitalik cho rằng có hai yếu tố chính dẫn đến sự cần thiết phải điều chỉnh này.

Thứ nhất, tiến trình phi tập trung hóa của các Layer 2 diễn ra chậm hơn đáng kể so với kỳ vọng ban đầu. Nhiều dự án Layer 2 vẫn chưa đạt được mức độ truthlessness hoàn toàn (Stage 2), và một số dự án công khai cho biết không đặt mục tiêu đạt mức phi tập trung tối đa do các ràng buộc về kỹ thuật hoặc pháp lý. Trong bối cảnh đó, Vitalik nhấn mạnh rằng nếu một Layer 2 vẫn phụ thuộc chủ yếu vào multisignature bridge và không kế thừa đầy đủ cơ chế bảo mật của Ethereum Layer 1, thì về mặt bản chất, nó không còn thực hiện chức năng “mở rộng Ethereum” theo định nghĩa nguyên thủy.

Thứ hai, bản thân Ethereum Layer 1 đang đạt được mức độ mở rộng vượt xa kỳ vọng trước đây. Việc phí giao dịch giảm mạnh, cùng với kế hoạch tăng gas limit trong năm 2026, làm suy giảm vai trò “bổ trợ bắt buộc” mà Layer 2 từng đảm nhiệm đối với Ethereum Layer 1.

Từ hai thực tế này, Vitalik đề xuất một cách tiếp cận mới: Layer 2 không nên bị giới hạn trong vai trò “phần mở rộng kỹ thuật” của Ethereum, mà cần được nhìn nhận như một phổ liên tục các mạng blockchain, với mức độ tích hợp, độ tin cậy và mục tiêu sử dụng rất đa dạng. Theo đó, các mạng này cần tìm kiếm giá trị gia tăng riêng biệt, chẳng hạn như bảo mật quyền riêng tư, tối ưu cho ngành dọc cụ thể, độ trễ thấp, mở rộng cực đại, hoặc phục vụ các ứng dụng phi tài chính như định danh số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo.

Sự tương đồng về mặt triết lý với kiến trúc VBSN

Những điều chỉnh trong quan điểm của Vitalik Buterin phản ánh một sự chuyển dịch nhận thức mang tính chiến lược, vượt ra ngoài phạm vi kỹ thuật thuần túy. Đáng chú ý, cách tiếp cận này có mức độ tương đồng cao với triết lý thiết kế của VBSN ngay từ giai đoạn khởi đầu.

VBSN được xây dựng với mục tiêu hình thành một hạ tầng blockchain chủ quyền quốc gia cho Việt Nam, không phụ thuộc vào việc trở thành Layer 2 của bất kỳ blockchain công khai nào. Thay vào đó, VBSN theo đuổi mô hình đa chuỗi chuyên biệt hóa, trong đó:

• Phát triển 6 nền tảng Layer 1 độc lập, do đội ngũ kỹ sư Việt Nam (Công ty 1Matrix) thiết kế và làm chủ dựa trên mã nguồn mở điển hình.

• Cho phép tùy chỉnh hiệu năng lên tới hàng trăm nghìn giao dịch mỗi giây trong các cấu hình chuyên biệt bằng việc điều chỉnh các tham số của mã nguồn gốc

• Áp dụng kiến trúc năm tầng, hỗ trợ mở rộng theo cả chiều ngang (nhiều chuỗi với quản trị độc lập) và chiều dọc (chuỗi chuyên ngành).

• Ưu tiên khả năng liên thông (interoperability) với các hệ sinh thái blockchain toàn cầu, đồng thời tránh sự phụ thuộc (lock-in) vào một nền tảng duy nhất.

• Tham chiếu kinh nghiệm triển khai từ các mô hình như EBSI của Liên minh châu Âu và BSN của Trung Quốc, nhưng được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh pháp lý, kinh tế và quản trị tại Việt Nam.

Cách tiếp cận này phản ánh quan điểm rằng blockchain trong tương lai sẽ là một hạ tầng đa trung tâm, trong đó các chuỗi cùng tồn tại, phối hợp và bổ trợ lẫn nhau, thay vì cạnh tranh để trở thành “chuỗi thống trị”.

Tiến trình triển khai và ghi nhận chính thức của VBSN

VBSN không chỉ dừng lại ở mức độ ý tưởng hoặc định hướng nghiên cứu, mà đã có các bước triển khai và được ghi nhận chính thức trong nhiều diễn đàn chính sách và công nghệ:

• Tháng 1/2025: VBSN được trình bày tại Diễn đàn Quốc gia Phát triển Doanh nghiệp Công nghệ số với sự chứng kiến của Tổng Bí thư Tô Lâm.

• Tháng 7/2025: Công ty 1Matrix công bố kết quả nghiên cứu và giới thiệu VBSN như một sáng kiến hạ tầng số quốc gia.

• Tháng 8/2025: Đề xuất triển khai thử nghiệm tại Đà Nẵng trong các lĩnh vực dịch vụ công, đô thị thông minh và định danh phi tập trung.

• Tháng 10/2025: Đề án được báo cáo trước Tổng Bí Thư và Thủ tướng Chính phủ tại Đại hội Đảng bộ Chính phủ.

• Ngày 28/12/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định 2815/QĐ-TTg Phê duyệt Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai ngay đã khẳng định hạ tầng blockchain Việt Nam là sản phẩm công nghệ chiến lược và thiết kế đa chuỗi, đa đồng thuận.

• Ngày 30/12/2025 Tại sự kiện diễn ra tại Diễn đàn Quốc gia Phát triển Doanh nghiệp Công nghệ Việt Nam 2025 (ngày 30/12/2025), với sự chủ trì của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng và Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng; VBSNđã được vinh danh là sản phẩm công nghệ chiến lược trong khuôn khổ chương trình Make in Vietnam năm 2025.

Kết luận

Sự điều chỉnh quan điểm của Vitalik Buterin đầu năm 2026 cho thấy rằng mô hình “một Layer 1 trung tâm với các Layer 2 phụ trợ” không còn là khuôn mẫu duy nhất cho sự phát triển của blockchain. Thay vào đó, hệ sinh thái đang dịch chuyển theo hướng đa chuỗi, chuyên biệt hóa theo nhu cầu và kết nối mở.

Trong bối cảnh đó, VBSN đại diện cho một cách tiếp cận phù hợp với xu thế chung, đồng thời đáp ứng các yêu cầu đặc thù về chủ quyền dữ liệu, quản trị và ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam. Hướng đi này không nhằm sao chép các mô hình hiện có, mà hướng tới việc xây dựng một hạ tầng blockchain quốc gia linh hoạt, bền vững và có khả năng hội nhập quốc tế.

Tương lai của blockchain đang chuyển sang trạng thái đa cực. VBSN là một trong những nỗ lực nhằm tham gia vào quá trình định hình đó từ góc độ chính sách, công nghệ và lợi ích quốc gia.

Bài viết đăng lần đầu trên Substack ngày 05/02/2026.